Bağlamada re notasını arıyorsanız önce hangi düzende çaldığınızı sorun. Bağlama düzeninde alt tel grubu açıkken re, bozuk düzende ise orta tel grubu açıkken re diye okunur. Ekrandaki bir saz şemasını ters tutmak ya da başka bir düzenin şemasına bakmak, doğru notayı yanlış yerde aramanıza yetebilir. Aşağıda önce üç tel grubunu bulacak, sonra tek bir tel üzerinde re–mi–fa çalacaksınız.
Bağlamada alt, orta ve üst tel nasıl bulunur?
Sazı çalma konumunda tutun. Yere en yakın tel sırası alt grup, iki sıra arasındaki orta grup, yüzünüze en yakın sıra ise üst gruptur. Buradaki “alt” kelimesi pes ses demek değildir; çalgı üzerindeki konumu anlatır. Bir grubun içinde birden fazla tel görebilirsiniz. Şemadaki üç satır, üç ayrı metal teli değil, bu üç grubu gösterir.
| Tel grubu | Bağlama düzeni | Bozuk (kara) düzen |
|---|---|---|
| Üst · yüzünüze yakın | La | Sol |
| Orta | Sol | Re |
| Alt · yere yakın | Re | La |
Bu tablo nota okumak içindir, burguları çevirmeniz için değil. Akort cihazında gördüğünüz harf, çalgının gerçek ses yüksekliğini gösterir; saz farklı bir sesten akort edildiğinde notada okunan adla aynı olmayabilir. Hangi düzende çaldığınızı bilmiyorsanız tablodaki bir sese ulaşmak için teli germeyin. Önce sazın düzenini ve kullandığınız metodun açıklamasını doğrulayın.
Kısa sap örneği: Alt telde re, mi ve fa nerede?
Aşağıdaki örnek, bağlama düzenindeki bir saz ve MEB’in çöğür şemasındaki perde dizilimi içindir. Aynı alt tel grubunda kalın. Saymaya burguların yanındaki üst eşikten başlayın ve tekneye doğru gidin. Üst eşik birinci perde sayılmaz.
- Re: boş tel. Sap elinizle hiçbir yere basmadan alt grubu çalın. Sonraki iki sesi karşılaştıracağınız başlangıç burasıdır.
- Mi: örnek şemadaki üçüncü perde. Üst eşikten tekneye doğru üçüncü perde bağını bulun. Parmağınızı bağın burgular tarafına, hemen yakınına yerleştirip aynı tel grubuna vurun.
- Fa: bu şemada mi’den sonraki perde. Bir bağ daha tekneye yaklaşın. Sonra aynı yoldan mi’ye ve boş re’ye dönün. Gözünüzü kapatmadan önce geri yolu da bulabildiğinizden emin olun.
Re ile mi arasında ara perdeler bulunduğu için “her bağ bir sonraki beyaz piyano tuşudur” diye saymayın. Bağ sayısı ve yerleşimi örnekten farklıysa üçüncü perdeyi zorla mi kabul etmeyin. MEB’in Çöğür Projesi ve Şablonu, Şekil 1.8 ile kendi sazınızı yan yana karşılaştırın.
Dört vuruşluk deneme: Re – mi – fa – mi
Önce dört eşit vuruşu dizinizde sayın. Sonra her sayıya bir nota yerleştirin: bir: açık re, iki: mi, üç: fa, dört: mi. İkinci turu başlatan açık re’ye dönerken araya fazladan bir vuruş koymamaya çalışın. Bu bir türküden alınmış ezgi değil; parmağın doğru yere, doğru zamanda ulaşmasını dinlemek için kısa bir deneme.
Üçüncü seste takılıyorsanız dört sesi baştan almak yerine yalnızca mi–fa–mi geçişini yavaşlatın. Perdeye bakarken vuruşlar kayboluyorsa melodiyi bırakıp boş telde dört tezene vuruşunu tekrarlayın. Notayı nerede çalacağınız ile ne kadar tutacağınız ayrı sorulardır; ikincisi için nota değerleri ve vuruş süreleri rehberini kullanabilirsiniz.
Çalışmanızı nasıl kontrol edebilirsiniz?
Bir kâğıda üç satır çizin; en alta “alt tel” yazın. Kullandığınız düzene göre boş sesleri ekleyin. Şimdi şemaya bakmadan bir tel grubu seçip adını söyleyin. İkinci turda tersini yapın: “re” deyip onu hangi grupta boş çalabildiğinizi gösterin. Yanlışsa düzene mi, telin yönüne mi baktığınızı not edin. İlk hafta çalışma kartını PDF olarak açıp yazdırabilirsiniz.
Tel gruplarının yazılışı ve duyulan ses arasındaki ayrım için MEB’in Bağlama 9 ders kitabındaki düzenler bölümüne bakabilirsiniz. Bu örneği kendi sazınızla bir eğitmen eşliğinde çalışmak isterseniz Kadıköy Bağlama Kursu sayfasında ders içeriğini ve ilk görüşme bilgilerini bulabilirsiniz.
