Piyano akorları, en az üç notanın aynı anda çalınmasıyla kurulur. En temel akor türü olan üç sesli akor; kök, üçlü ve beşliden oluşur. Majör akorda kökten 4 yarım ses yukarıdaki notayı, ondan da 3 yarım ses yukarıdaki notayı eklersiniz; minör akorda sıra 3 + 4 olur. Aşağıda başlangıç için basit akorları, 12 kökün majör ve minör akorlarını, çevrimleri, akor çalma yollarını ve 7’li akorları bulacaksınız.
Piyanoda akor nasıl kurulur?
Klavyede yarım ses, rengine bakmadan iki komşu tuş arasındaki uzaklıktır. Do majör akorunu adım adım kuralım:
- Kök notayı seçin: Do.
- Do’dan başlayarak yarım sesleri sayın: Do♯ 1, Re 2, Re♯ 3, Mi 4. Dördüncü tuş olan Mi, akorun üçlüsüdür.
- Mi’den 3 yarım ses daha sayın: Fa 1, Fa♯ 2, Sol 3. Sol, akorun beşlisidir.
- Do, Mi ve Sol’a aynı anda basın.
Minör akor için yalnız ortadaki notayı yarım ses indirirsiniz: Do–Mi♭–Sol. Kök ile beşli arasındaki uzaklık iki akorda da 7 yarım sestir; farkı üçlü yaratır. Bu tek notalık farkın müzikteki anlamını majör ve minör ne demek yazısında, akorun genel tanımını ve bir diziden derece akorlarının nasıl çıkarıldığını akor nedir yazısında bulabilirsiniz.
Beyaz tuşlarda “bir tuş atla” kısayolu doğru notaları verir ama akorun türünü söylemez. Do–Mi–Sol majör, Re–Fa–La minördür; Si–Re–Fa ise 3 + 3 yarım sesle kurulan eksik (eksilmiş) akordur. Akorun türünü her zaman yarım ses sayarak kontrol edin.
Yeni başlayanlar için basit piyano akorları
Başlangıç için en kolay akorlar, üç tuşu da beyaz olan altı akordur: C, Dm, Em, F, G ve Am. Hepsi Do majör tonundandır ve beyaz tuşlarda aynı el şekliyle, birer tuş atlanarak çalınır. Sağ elde 1-3-5 parmaklarıyla her birini çalıp adını söyleyin; majör (C, F, G) ve minör (Dm, Em, Am) akorların tınısını karşılaştırın.
En çok kullanılan dört akor: C, G, Am ve F
Pop şarkılarda çok sık karşılaşılan dört akor, Do majör tonunun I, V, vi ve IV. derece akorlarıdır:
| Akor | Tondaki derecesi | Notalar (alttan üste) |
|---|---|---|
| C (Do majör) | I | Do–Mi–Sol |
| G (Sol majör) | V | Sol–Si–Re |
| Am (La minör) | vi | La–Do–Mi |
| F (Fa majör) | IV | Fa–La–Do |
Bu dört akoru C–G–Am–F, Am–F–C–G ya da C–Am–F–G sırasıyla çalarak birçok şarkıya eşlik edebilirsiniz. Akorları eli kaydırmadan bağlayan çevrimleri aşağıdaki dizilimler bölümünde bulacaksınız.
12 kökte majör ve minör akor tablosu
Tabloda her akor, sembolü ve alttan üste notalarıyla verildi. Siyah tuş köklerinde her akor için tek bir yazım seçildi: tonu daha az diyez ya da bemolle yazılan ve çift diyez ya da çift bemol gerektirmeyen ad. Bu yüzden Do♯/Re♭ satırında majör akor Re♭, minör akor Do♯ olarak yazıldı; kök aynı siyah tuştur.
| Kök tuş | Majör akor | Minör akor |
|---|---|---|
| Do | C: Do–Mi–Sol | Cm: Do–Mi♭–Sol |
| Do♯ / Re♭ | D♭: Re♭–Fa–La♭ | C♯m: Do♯–Mi–Sol♯ |
| Re | D: Re–Fa♯–La | Dm: Re–Fa–La |
| Re♯ / Mi♭ | E♭: Mi♭–Sol–Si♭ | E♭m: Mi♭–Sol♭–Si♭ |
| Mi | E: Mi–Sol♯–Si | Em: Mi–Sol–Si |
| Fa | F: Fa–La–Do | Fm: Fa–La♭–Do |
| Fa♯ / Sol♭ | F♯: Fa♯–La♯–Do♯ | F♯m: Fa♯–La–Do♯ |
| Sol | G: Sol–Si–Re | Gm: Sol–Si♭–Re |
| Sol♯ / La♭ | A♭: La♭–Do–Mi♭ | G♯m: Sol♯–Si–Re♯ |
| La | A: La–Do♯–Mi | Am: La–Do–Mi |
| La♯ / Si♭ | B♭: Si♭–Re–Fa | B♭m: Si♭–Re♭–Fa |
| Si | B: Si–Re♯–Fa♯ | Bm: Si–Re–Fa♯ |
Bir şarkı notasında C♯ yazıyorsa Do♯ / Re♭ satırındaki majör akorun (D♭) tuşlarına basarsınız: notaların adı değişir, tuşlar değişmez. Akor yazılırken nota adları birer atlanarak sıralanır: Re♭ majörün üçlüsü Mi♯ değil Fa, Do♯ minörün beşlisi La♭ değil Sol♯ olarak yazılır.
Tuş renklerine göre akor kalıpları
Tabloyu ezberlemek yerine tuş renklerinin oluşturduğu kalıplardan yararlanabilirsiniz:
- Üç tuşu da beyaz olanlar: C, F ve G majör; Dm, Em ve Am.
- Ortası siyah, iki yanı beyaz olanlar: D, E ve A majör; Cm, Fm ve Gm.
- Ortası beyaz, iki yanı siyah olanlar: D♭, E♭ ve A♭ majör; C♯m, F♯m ve G♯m.
- Kendi kalıbını izleyenler: B♭ (siyah–beyaz–beyaz), B (beyaz–siyah–siyah), F♯ ve E♭m (üçü de siyah), B♭m (siyah–siyah–beyaz), Bm (beyaz–beyaz–siyah).
Çevrimler: 1. ve 2. çevrim
Çevrim, akorun notalarını değiştirmeden en alttaki notayı değiştirmektir. Do majör akorunun üç yerleşimi şöyledir:
| Yerleşim | Alttan üste notalar | Sembol |
|---|---|---|
| Kök durumu | Do–Mi–Sol | C |
| 1. çevrim (üçlü en altta) | Mi–Sol–Do | C/E |
| 2. çevrim (beşli en altta) | Sol–Do–Mi | C/G |
La minörde aynı sıra La–Do–Mi, Do–Mi–La ve Mi–La–Do olur.
Çevrimler piyanoda elin gereksiz yere yer değiştirmesini önler. C, F ve G akorlarını kök durumunda art arda çalarsanız el her akorda kayar. Bunun yerine Do–Mi–Sol (C), Do–Fa–La (F’nin 2. çevrimi) ve Si–Re–Sol (G’nin 1. çevrimi) sırasını deneyin: el aynı bölgede kalır, Do ilk iki akorda ortaktır ve diğer notalar yalnızca birkaç tuş kayar.
Parmak numaraları iki elde de aynıdır: başparmak 1, işaret parmağı 2, orta parmak 3, yüzük parmağı 4, serçe parmak 5. Üç sesli akorlarda sık önerilen parmaklar şunlardır; el yapınıza göre küçük değişiklikler olabilir:
- Sağ el: kök durumunda 1-3-5, 1. çevrimde 1-2-5, 2. çevrimde 1-3-5.
- Sol el: kök durumunda 5-3-1, 1. çevrimde 5-3-1, 2. çevrimde 5-2-1.
Akor çalma yolları: blok, arpej ve Alberti bası
Aynı akor, notalarının hangi sırayla ve ne zaman çalındığına göre farklı bir eşlik oluşturur. Do majör akoruyla sık kullanılan yollar:
| Yöntem | Do majörde nasıl çalınır? | Nerede işe yarar? |
|---|---|---|
| Blok akor | Do, Mi ve Sol aynı anda basılır. | Akorları tanımak, ritimli şarkı eşliği |
| Oktav bas ve blok akor | Sol el pes bölgede Do–Do oktavını, sağ el Do–Mi–Sol’ü çalar. | Sesi dolgunlaştırmak |
| Kırık akor ve arpej | Notalar tek tek, sırayla çalınır: Do–Mi–Sol–Mi ya da oktavı aşarak Do–Sol–Do–Mi. | Yavaş şarkılar, girişler ve geçişler |
| Alberti bası | Sol el en pes, en tiz, ortadaki ve yine en tiz notayı çalar: Do–Sol–Mi–Sol. | Sağ el melodi çalarken sol el eşliği |
| Çevrimle bağlama | C’den F’ye geçerken Do–Mi–Sol’ün ardından Do–Fa–La çalınır; Do yerinde kalır. | Akor değişimlerini yumuşatmak |
Alberti bası adını, bu kalıbı çok kullanan İtalyan besteci Domenico Alberti’den alır ve Klasik dönem piyano müziğinde sık görülür; Mozart’ın Do majör Sonatı K. 545’in ilk ölçülerinde sol el bu kalıbı çalar. Kalıbı sol elde 5-1-3-1 parmaklarıyla çalın: Do’ya serçe parmak, Sol’e başparmak, Mi’ye orta parmak gelir. Arpej ve kırık akorun şarkılarda sık görülen ritimli biçimlerini arpej kalıpları yazısında bulabilirsiniz.
7’li akorlara giriş
Üç sesli akora kökten yedili aralıktaki notayı eklediğinizde dört sesli 7’li akor elde edersiniz. En sık kullanılan üç tür şunlardır:
| Akor türü | Formül (yarım ses) | Do örneği | Sembol |
|---|---|---|---|
| Majör 7 | 0–4–7–11 | Do–Mi–Sol–Si | Cmaj7 |
| Dominant 7 | 0–4–7–10 | Do–Mi–Sol–Si♭ | C7 |
| Minör 7 | 0–3–7–10 | Do–Mi♭–Sol–Si♭ | Cm7 |
Majör 7 ile dominant 7 arasındaki tek fark en üstteki notadır: Si ya da Si♭. Sembolde yalnız “7” yazıyorsa akor dominant 7, “maj7” yazıyorsa majör 7’dir. Do majör tonunda kendiliğinden oluşan dominant 7 akoru G7’dir (Sol–Si–Re–Fa) ve genellikle C akoruna çözülür.
Dört notayı rahat çalmak için kökü sol ele verin, sağ elde üçlü, beşli ve yediliyi çalın: Cmaj7 için sol el Do, sağ el Mi–Sol–Si. Sembollerin ayrıntısı için 7’li akor nedir yazısına bakabilirsiniz.
Şarkılarda sık görülen akor dizilimleri
Popüler müzikte aynı birkaç dizilim farklı tonlarda sürekli karşınıza çıkar. Roma rakamları akorun tondaki derecesini gösterir: büyük harf majör, küçük harf minör akordur.
| Dizilim | Örnek | Not |
|---|---|---|
| I–V–vi–IV | C–G–Am–F | The Beatles’ın “Let It Be” şarkısının kıtası bu dizilimle başlar. |
| vi–IV–I–V | Am–F–C–G | Aynı dört akor, minör akordan başlar. |
| I–vi–IV–V | C–Am–F–G | “50’ler dizilimi” olarak da bilinir; Ben E. King’in “Stand by Me” şarkısı bu dizilimi kullanır. |
| ii–V–I | Dm–G–C | Cazda çoğunlukla 7’li akorlarla çalınır: Dm7–G7–Cmaj7. |
| I–IV–V (12 ölçülük blues) | C–C–C–C / F–F–C–C / G–F–C–C | Her akor bir ölçü sürer; bluesun temel kalıbıdır. |
| i–VII–VI–V | Am–G–F–E | Endülüs kadansı olarak bilinir; “Hit the Road Jack” bu inişi kullanır. Son akor majördür: Mi–Sol♯–Si. |
| I–V–vi–iii–IV–I–IV–V | C–G–Am–Em–F–C–F–G | Pachelbel’in Kanon’undaki dizilimin Do majördeki hâli; birçok pop şarkısında kullanılmıştır. |
C–G–Am–F dizilimini sağ elde çevrimlerle çalarsanız el neredeyse hiç yer değiştirmez:
- C: Do–Mi–Sol (kök durumu)
- G: Si–Re–Sol (1. çevrim)
- Am: Do–Mi–La (1. çevrim)
- F: Do–Fa–La (2. çevrim)
Sol el aynı anda akorların kökünü çalar: Do, Sol, La, Fa. Dizilimin bas çizgisini ve farklı eşlik seçeneklerini akor ilerlemesi yazısında inceleyebilirsiniz.
Sağ el ve sol el için çalışma önerisi
- Sağ elle blok akor: Tablodaki akorları önce tuş renk kalıplarına göre gruplar hâlinde, kök durumunda çalın. Her akora basmadan önce notalarını yüksek sesle söyleyin.
- Sol elle kök: Sol el, orta Do’nun altındaki bölgede akorun kökünü tek nota ya da oktav olarak çalsın. Pes bölgede üç notayı sık basmak sesi bulanıklaştırır; sol elde kök ile beşli ya da oktav yeterlidir.
- Çevrimlerle bağlama: Sağ el, akor değişirken en yakın çevrimi seçsin. C–G–Am–F döngüsünü yukarıdaki yerleşimle, her akora dört vuruş vererek çalın.
- Ritim ekleme: Sol el birinci vuruşta kökü, sağ el ikinci, üçüncü ve dördüncü vuruşta akoru çalsın. Ardından akor notalarını tek tek çalarak arpej deneyin.
- Pedal: Pedal kullanıyorsanız akor değiştiği anda pedalı kaldırın, yeni akora bastıktan hemen sonra yeniden basın. Aksi hâlde iki akor birbirine karışır.
Metronomu yavaş bir tempoya kurun ve akor değişiminde vuruşu kaçırmadığınızdan emin olun. Tempoyu, geçişler temiz çıktıktan sonra artırın.
Sık sorulan sorular
Piyanoda kaç akor var?
Sabit bir sayı yoktur; sayı, hangi akor türlerini saydığınıza bağlıdır. 12 kökün her birinde majör, minör, eksik ve artık olmak üzere dört üç sesli akor kurulur; bu 48 akor eder. Yaygın beş 7’li türü (maj7, 7, m7, m7♭5, dim7) eklendiğinde sayı 108’e çıkar; sus ve add9 gibi akorlar listeyi daha da uzatır. Başlangıç için tablodaki 24 majör ve minör akor sağlam bir temeldir.
Akor tablosu nasıl okunur?
Akor tablosunda her satır bir kök notayı, sütunlar akor türünü gösterir; notalar alttan üste sıralanır. Sembolde harf kökü verir: C Do, D Re, E Mi, F Fa, G Sol, A La, B Si’dir. Harf tek başına majör, “m” minör, “7” dominant 7’li, “maj7” majör 7’li, “dim” ya da “°” eksik, “aug” ya da “+” artık akor demektir. Eğik çizgiden sonraki harf bastaki notayı gösterir: C/E, en altta Mi çalınan C akorudur.
Akoru sağ el mi sol el mi çalar?
İkisi de çalabilir; görev paylaşımı parçaya göre değişir. Şarkıya eşlik ederken sık kullanılan düzen, sol elin kökü, sağ elin akoru çalmasıdır. Sağ el melodiyi çalıyorsa akor sol ele geçer ve çoğunlukla kırık akor ya da Alberti bası gibi dağıtılarak çalınır. Yukarıdaki çalışma önerisi birinci düzenle başlar. İki eli ayrı görevlerde çalıştırmak için sağ ve sol el koordinasyonu yazısındaki adımları izleyebilirsiniz.