Gitarda nota yerlerini bulmak için iki bilgi yeter: standart akortta teller kalından inceye Mi, La, Re, Sol, Si, Mi notalarına akortludur ve her perde sesi yarım ses tizleştirir. Boş telin notasından başlayıp perde sayısı kadar yarım ses ilerlediğinizde bastığınız notayı bulursunuz; 12. perdede boş telin notası bir oktav tizde tekrar eder. Altı telin 0–12. perdelerindeki notaları aşağıdaki tabloda bulabilirsiniz.
Standart akort: teller hangi notaya akortlu?
Teller en kalından (6. tel) en inceye (1. tel) doğru numaralanır; çalma pozisyonunda 6. tel en üstte, 1. tel en altta kalır.
- 6. tel: Mi (E2)
- 5. tel: La (A2)
- 4. tel: Re (D3)
- 3. tel: Sol (G3)
- 2. tel: Si (B3)
- 1. tel: Mi (E4)
Harfin yanındaki sayı oktavı gösterir: 6. ve 1. tel aynı notaya, Mi’ye akortludur ama aralarında iki oktav vardır. Komşu teller arasındaki aralık, Sol ve Si telleri dışında hep tam dörtlüdür (beş yarım ses); Sol–Si arası büyük üçlüdür (dört yarım ses). Bu fark, aşağıdaki 5. perde kuralındaki istisnanın ve oktav şekillerindeki kaymanın nedenidir. Gitar notası sol anahtarıyla yazılır ve yazıldığından bir oktav pes duyulur; yukarıdaki oktav numaraları duyulan sesi gösterir.
Perde başına yarım ses: notalar nasıl sıralanır?
Batı müziğinde bir oktav 12 yarım sese bölünür ve gitarda her perde bu yarım seslerden birine karşılık gelir. Doğal notaların sırası Do, Re, Mi, Fa, Sol, La, Si’dir. Bu notaların çoğu arasında iki perde (tam ses) vardır; Mi ile Fa ve Si ile Do arasında ise yalnız bir perde (yarım ses) bulunur. Aradaki perdelere diyezli notalar düşer:
Do – Do# – Re – Re# – Mi – Fa – Fa# – Sol – Sol# – La – La# – Si – Do
Tabloda arızalı notalar diyezle yazıldı. Her diyezli notanın bemollü bir karşılığı vardır: Do# = Re♭, Re# = Mi♭, Fa# = Sol♭, Sol# = La♭, La# = Si♭. Perde yeri aynıdır; hangi adın kullanılacağı parçanın tonuna göre değişir. Örneğin Fa majör dizisinde bu ses La# değil Si♭ diye yazılır.
Gitarda nota yerleri tablosu (0–12. perde)
Satırlar perde numarasını, sütunlar telleri gösterir. 0, telin basılmadan çalınan boş hâlidir. Örneğin 5. telin 3. perdesi Do (C) verir; 2. telin 1. perdesi de Do’dur, yalnız bir oktav tizdedir.
| Perde | 6. tel (Mi) | 5. tel (La) | 4. tel (Re) | 3. tel (Sol) | 2. tel (Si) | 1. tel (Mi) |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 0 (boş) | Mi (E) | La (A) | Re (D) | Sol (G) | Si (B) | Mi (E) |
| 1 | Fa (F) | La# (A#) | Re# (D#) | Sol# (G#) | Do (C) | Fa (F) |
| 2 | Fa# (F#) | Si (B) | Mi (E) | La (A) | Do# (C#) | Fa# (F#) |
| 3 | Sol (G) | Do (C) | Fa (F) | La# (A#) | Re (D) | Sol (G) |
| 4 | Sol# (G#) | Do# (C#) | Fa# (F#) | Si (B) | Re# (D#) | Sol# (G#) |
| 5 | La (A) | Re (D) | Sol (G) | Do (C) | Mi (E) | La (A) |
| 6 | La# (A#) | Re# (D#) | Sol# (G#) | Do# (C#) | Fa (F) | La# (A#) |
| 7 | Si (B) | Mi (E) | La (A) | Re (D) | Fa# (F#) | Si (B) |
| 8 | Do (C) | Fa (F) | La# (A#) | Re# (D#) | Sol (G) | Do (C) |
| 9 | Do# (C#) | Fa# (F#) | Si (B) | Mi (E) | Sol# (G#) | Do# (C#) |
| 10 | Re (D) | Sol (G) | Do (C) | Fa (F) | La (A) | Re (D) |
| 11 | Re# (D#) | Sol# (G#) | Do# (C#) | Fa# (F#) | La# (A#) | Re# (D#) |
| 12 | Mi (E) | La (A) | Re (D) | Sol (G) | Si (B) | Mi (E) |
Aynı nota klavyede birden fazla yerde bulunur. 6. telin 5. perdesindeki La, 5. telin boş sesiyle aynı yüksekliktedir; 2. telin 5. perdesindeki Mi de 1. telin boş sesiyle aynıdır. Aynı sesi farklı yerlerde çalabilmek, elinizi en az hareket ettiren pozisyonu seçmenizi sağlar.
5. perde kuralıyla akort kontrolü
Tablo, kulakla akort kontrolünde sık kullanılan bir yolu da açıklar: bir telin 5. perdesi, bir alttaki (daha ince) telin boş sesini verir.
- 6. telin 5. perdesi = 5. tel boş (La)
- 5. telin 5. perdesi = 4. tel boş (Re)
- 4. telin 5. perdesi = 3. tel boş (Sol)
- 3. telin 4. perdesi = 2. tel boş (Si)
- 2. telin 5. perdesi = 1. tel boş (Mi)
İstisna 3. teldedir: Sol ile Si arası dört yarım ses olduğu için bu telde 5. değil 4. perdeye basılır. İki sesi art arda ya da birlikte çalın; aralarında dalgalanma duyuyorsanız teller henüz eşit değildir. Akort cihazıyla ve kulakla akordun adım adım anlatımı için gitar akort etme rehberine bakabilirsiniz.
12. perde ve oktavlar
12. perde teli kuramsal olarak ortadan ikiye böler ve boş telin notasını bir oktav tizde verir: 6. telin boş Mi’si (E2), 12. perdede Mi (E3) olur. 12. perdeden sonra dizi aynı sırayla tekrarlar; 13. perde 1. perdenin, 15. perde 3. perdenin bir oktav tizidir. 0–12 aralığını öğrendiğinizde üst perdeleri de aynı mantıkla bulursunuz.
Birçok gitarda 3, 5, 7 ve 9. perdelerde tek, 12. perdede çift işaret bulunur; klasik gitarlarda bu işaretler olmayabilir. İşaretli perdeleri durak noktası olarak kullanın: 6. telde 3. perde Sol, 5. perde La, 7. perde Si, 9. perde Do#, 12. perde Mi’dir.
Klasik, akustik ve elektro gitarda nota yerleri aynı mı?
Evet. Standart akortta klasik, akustik ve elektro gitarın telleri aynı notalara akortludur ve her perde yarım ses ilerler; yukarıdaki tablo üçü için de geçerlidir. Klasik gitardaki naylon teller ile akustik ve elektro gitardaki çelik teller sesin rengini değiştirir, notanın yerini değiştirmez. Farklar klavyenin kendisindedir:
- Perde sayısı: Klasik gitarda çoğunlukla 19 perde bulunur ve gövde 12. perdede başlar. Elektro gitarlarda 21, 22 ya da 24 perde görülür; 24 perdeli bir klavye her telde tam iki oktav verir.
- Perde işaretleri: Yukarıdaki durak işaretleri klasik gitarda çoğu zaman klavye yüzeyinde bulunmaz, yalnız sapın yan yüzünde noktalar olabilir; bu durumda durak perdelerini yan noktalardan ya da sayarak bulursunuz.
- Sap genişliği: Klasik gitarın sapı üst eşikte 48–54 mm, elektro gitarınki 42 mm civarındadır. Teller arası mesafe değiştiği için parmak açıları farklı hissedilir; notalar yine aynı yerdedir.
Nota yerlerini değiştiren şey gitarın türü değil akorttur. Örneğin 6. teli bir tam ses pesleştiren Drop D akordunda 6. teldeki her nota iki perde yukarı kayar: La artık 5. değil 7. perdededir. Hangi gitarla başlayacağınıza henüz karar vermediyseniz klasik gitar mı akustik gitar mı karşılaştırmasına bakabilirsiniz. Klavye çalışmasını bir eğitmenin kontrolünde yapmak isterseniz Kadıköy’de birebir gitar dersi seçeneklerimize göz atabilirsiniz.
Klavyeyi ezberlemenin yolları
Önce doğal notalar, önce 6. ve 5. tel
Diyezli notaları sonraya bırakıp doğal notalarla başlayın. 6. ve 5. teller bare akorların kök notalarını taşıdığı için ilk sırada öğrenmeye değer:
- 6. tel: Mi (0), Fa (1), Sol (3), La (5), Si (7), Do (8), Re (10), Mi (12)
- 5. tel: La (0), Si (2), Do (3), Re (5), Mi (7), Fa (8), Sol (10), La (12)
Mi–Fa ve Si–Do arasındaki tek perdelik adımları bildiğinizde diğer doğal notalar iki perde arayla yerine oturur. Diyezli nota, doğal notanın bir perde tizine; bemollü nota bir perde pesine düşer.
Oktav şekilleri
Bir notayı bir telde bulduktan sonra aynı notanın bir oktav tizini iki tel atlayarak bulabilirsiniz:
- 6. telden 4. tele: iki perde yukarı. 6. tel 3. perde Sol → 4. tel 5. perde Sol.
- 5. telden 3. tele: iki perde yukarı. 5. tel 3. perde Do → 3. tel 5. perde Do.
- 4. telden 2. tele: üç perde yukarı. 4. tel 2. perde Mi → 2. tel 5. perde Mi.
- 3. telden 1. tele: üç perde yukarı. 3. tel 2. perde La → 1. tel 5. perde La.
Son iki şekildeki fazladan perde, Sol ve Si telleri arasındaki büyük üçlüden gelir. 6. ve 1. tel ise aynı perdede aynı notayı verir; aralarında iki oktav vardır.
Tek nota, altı tel
Bir nota seçin ve onu sırayla altı telde bulun. Sol için yerler şöyledir: 6. tel 3, 5. tel 10, 4. tel 5, 3. tel boş (ve 12), 2. tel 8, 1. tel 3. perde. Metronomu dakikada 60 vuruşa kurun ve her iki vuruşta bir sonraki teldeki notaya basın. Hatasız iki tur çıkardığınızda tempoyu artırmak yerine başka bir notaya geçin.
Sesli söyleyerek çalma
Her basışta notanın adını yüksek sesle söyleyin. Tab çalışırken de aynısını yapabilirsiniz: tab hangi tel ve perdeye basacağınızı gösterir ama notanın adını vermez. Tab okuma bilgisini bu tabloyla birleştirdiğinizde, tabdan öğrendiğiniz parçaları nota adlarıyla düşünmeye başlarsınız.
Günlük 15 dakikalık çalışma planı
| Bölüm | Süre | Ne yapılır? |
|---|---|---|
| Isınma | 2 dakika | Boş telleri 6’dan 1’e çalıp adlarını söyleyin: Mi, La, Re, Sol, Si, Mi. |
| Tek tel | 4 dakika | O haftanın telinde doğal notaları 0’dan 12’ye çıkıp inin, her notayı adıyla söyleyin. |
| Tek nota, altı tel | 4 dakika | Günün notasını metronomla altı telde bulun. |
| Oktav şekilleri | 3 dakika | Dört oktav şeklini birer notayla çalışın. |
| Kısa sınav | 2 dakika | Rastgele bir tel ve perde seçip notayı söyleyin, sonra tablodan kontrol edin. |
Haftalara bölerek ilerleyin: 1. hafta 6. ve 5. tel, 2. hafta 4. ve 3. tel, 3. hafta 2. ve 1. tel, 4. hafta bütün teller ve diyezli notalar. Tabloya bakmadan her telde en az beş notayı söyleyebildiğinizde bir sonraki adıma geçin. Nota çalışmasını akor ve ritim çalışmalarıyla aynı haftalık düzene yerleştirmek için gitar çalışma planı yazımızdaki tabloyu kullanabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Gitarda hangi tel hangi nota?
Standart akortta teller kalından inceye şöyle akortludur: 6. tel Mi (E2), 5. tel La (A2), 4. tel Re (D3), 3. tel Sol (G3), 2. tel Si (B3), 1. tel Mi (E4). En kalın ve en ince tel aynı notaya, Mi’ye akortludur; aralarında iki oktav vardır. Sırayı akılda tutmak için telleri kalından inceye çalarken adlarını yüksek sesle söyleyin: Mi, La, Re, Sol, Si, Mi.
7 temel nota nedir?
Yedi temel nota do, re, mi, fa, sol, la ve si’dir; harf sisteminde C, D, E, F, G, A, B ile gösterilir. Si’den sonra yeniden do gelir ve dizi bir oktav tizde tekrar eder. Bu yedi nota piyanonun beyaz tuşlarına, gitarda ise tablodaki diyezsiz notalara karşılık gelir. Nota adlarını ve dizekteki yerlerini nota nedir rehberinde ayrıntılı bulabilirsiniz.
Gitarda hangi notalar vardır?
Gitarda bir oktavdaki 12 sesin hepsi bulunur: yedi doğal nota ve aralarındaki beş diyezli ya da bemollü nota. Standart akortta en pes nota 6. telin boş Mi’sidir (E2). En tiz nota klavyenin uzunluğuna bağlıdır: 19 perdeli bir klasik gitarda 1. telin 19. perdesi Si (B5), 24 perdeli bir elektro gitarda 24. perdesi Mi’dir (E6).
Nota yerleri nasıl ezberlenir?
Klavyeyi parça parça öğrenin. Önce boş tellerin adlarını, sonra 6. ve 5. teldeki doğal notaları ezberleyin; işaretli perdeleri durak noktası olarak kullanın. Ardından oktav şekilleriyle aynı notayı başka tellerde bulun ve her basışta notanın adını söyleyin. Yukarıdaki 15 dakikalık plan bu sırayı haftalara böler; tabloya bakmadan her telde beş notayı söyleyebildiğinizde bir sonraki adıma geçin.
En kolay nota öğrenme nasıl yapılır?
En kolay yol, aynı anda tek bir şeye odaklanmaktır: bir tel, birkaç doğal nota ve günde 5–10 dakika. Notayı çalarken adını söylemek, gördüğünüz yeri duyduğunuz sesle bağlar. Tab ile çalıştığınız parçalarda nota adlarını tabın altına yazın. Doğal notalar oturduktan sonra onları gam kalıplarıyla birleştirin; majör ve minör gamın klavyedeki şekillerini gitar gam kalıpları yazısında bulabilirsiniz.