Gitarda nota yerlerini bulmak için iki bilgi yeter: standart akortta teller kalından inceye Mi, La, Re, Sol, Si, Mi notalarına akortludur ve her perde sesi yarım ses tizleştirir. Boş telin notasından başlayıp perde sayısı kadar yarım ses ilerlediğinizde bastığınız notayı bulursunuz; 12. perdede boş telin notası bir oktav tizde tekrar eder. Altı telin 0–12. perdelerindeki notaları aşağıdaki tabloda bulabilirsiniz.
Standart akort: teller hangi notaya akortlu?
Teller en kalından (6. tel) en inceye (1. tel) doğru numaralanır; çalma pozisyonunda 6. tel en üstte, 1. tel en altta kalır.
- 6. tel: Mi (E2)
- 5. tel: La (A2)
- 4. tel: Re (D3)
- 3. tel: Sol (G3)
- 2. tel: Si (B3)
- 1. tel: Mi (E4)
Harfin yanındaki sayı oktavı gösterir: 6. ve 1. tel aynı notaya, Mi’ye akortludur ama aralarında iki oktav vardır. Komşu teller arasındaki aralık, Sol ve Si telleri dışında hep tam dörtlüdür (beş yarım ses); Sol–Si arası büyük üçlüdür (dört yarım ses). Bu fark, aşağıdaki 5. perde kuralındaki istisnanın ve oktav şekillerindeki kaymanın nedenidir. Gitar notası sol anahtarıyla yazılır ve yazıldığından bir oktav pes duyulur; yukarıdaki oktav numaraları duyulan sesi gösterir.
Perde başına yarım ses: notalar nasıl sıralanır?
Batı müziğinde bir oktav 12 yarım sese bölünür ve gitarda her perde bu yarım seslerden birine karşılık gelir. Doğal notaların sırası Do, Re, Mi, Fa, Sol, La, Si’dir. Bu notaların çoğu arasında iki perde (tam ses) vardır; Mi ile Fa ve Si ile Do arasında ise yalnız bir perde (yarım ses) bulunur. Aradaki perdelere diyezli notalar düşer:
Do – Do# – Re – Re# – Mi – Fa – Fa# – Sol – Sol# – La – La# – Si – Do
Tabloda arızalı notalar diyezle yazıldı. Her diyezli notanın bemollü bir karşılığı vardır: Do# = Re♭, Re# = Mi♭, Fa# = Sol♭, Sol# = La♭, La# = Si♭. Perde yeri aynıdır; hangi adın kullanılacağı parçanın tonuna göre değişir. Örneğin Fa majör dizisinde bu ses La# değil Si♭ diye yazılır.
Gitarda nota yerleri tablosu (0–12. perde)
Satırlar perde numarasını, sütunlar telleri gösterir. 0, telin basılmadan çalınan boş hâlidir. Örneğin 5. telin 3. perdesi Do (C) verir; 2. telin 1. perdesi de Do’dur, yalnız bir oktav tizdedir.
| Perde | 6. tel (Mi) | 5. tel (La) | 4. tel (Re) | 3. tel (Sol) | 2. tel (Si) | 1. tel (Mi) |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 0 (boş) | Mi (E) | La (A) | Re (D) | Sol (G) | Si (B) | Mi (E) |
| 1 | Fa (F) | La# (A#) | Re# (D#) | Sol# (G#) | Do (C) | Fa (F) |
| 2 | Fa# (F#) | Si (B) | Mi (E) | La (A) | Do# (C#) | Fa# (F#) |
| 3 | Sol (G) | Do (C) | Fa (F) | La# (A#) | Re (D) | Sol (G) |
| 4 | Sol# (G#) | Do# (C#) | Fa# (F#) | Si (B) | Re# (D#) | Sol# (G#) |
| 5 | La (A) | Re (D) | Sol (G) | Do (C) | Mi (E) | La (A) |
| 6 | La# (A#) | Re# (D#) | Sol# (G#) | Do# (C#) | Fa (F) | La# (A#) |
| 7 | Si (B) | Mi (E) | La (A) | Re (D) | Fa# (F#) | Si (B) |
| 8 | Do (C) | Fa (F) | La# (A#) | Re# (D#) | Sol (G) | Do (C) |
| 9 | Do# (C#) | Fa# (F#) | Si (B) | Mi (E) | Sol# (G#) | Do# (C#) |
| 10 | Re (D) | Sol (G) | Do (C) | Fa (F) | La (A) | Re (D) |
| 11 | Re# (D#) | Sol# (G#) | Do# (C#) | Fa# (F#) | La# (A#) | Re# (D#) |
| 12 | Mi (E) | La (A) | Re (D) | Sol (G) | Si (B) | Mi (E) |
Aynı nota klavyede birden fazla yerde bulunur. 6. telin 5. perdesindeki La, 5. telin boş sesiyle aynı yüksekliktedir; 2. telin 5. perdesindeki Mi de 1. telin boş sesiyle aynıdır. Aynı sesi farklı yerlerde çalabilmek, elinizi en az hareket ettiren pozisyonu seçmenizi sağlar.
5. perde kuralıyla akort kontrolü
Tablo, kulakla akort kontrolünde sık kullanılan bir yolu da açıklar: bir telin 5. perdesi, bir alttaki (daha ince) telin boş sesini verir.
- 6. telin 5. perdesi = 5. tel boş (La)
- 5. telin 5. perdesi = 4. tel boş (Re)
- 4. telin 5. perdesi = 3. tel boş (Sol)
- 3. telin 4. perdesi = 2. tel boş (Si)
- 2. telin 5. perdesi = 1. tel boş (Mi)
İstisna 3. teldedir: Sol ile Si arası dört yarım ses olduğu için bu telde 5. değil 4. perdeye basılır. İki sesi art arda ya da birlikte çalın; aralarında dalgalanma duyuyorsanız teller henüz eşit değildir. Akort cihazıyla ve kulakla akordun adım adım anlatımı için gitar akort etme rehberine bakabilirsiniz.
12. perde ve oktavlar
12. perde teli kuramsal olarak ortadan ikiye böler ve boş telin notasını bir oktav tizde verir: 6. telin boş Mi’si (E2), 12. perdede Mi (E3) olur. 12. perdeden sonra dizi aynı sırayla tekrarlar; 13. perde 1. perdenin, 15. perde 3. perdenin bir oktav tizidir. 0–12 aralığını öğrendiğinizde üst perdeleri de aynı mantıkla bulursunuz.
Birçok gitarda 3, 5, 7 ve 9. perdelerde tek, 12. perdede çift işaret bulunur; klasik gitarlarda bu işaretler olmayabilir. İşaretli perdeleri durak noktası olarak kullanın: 6. telde 3. perde Sol, 5. perde La, 7. perde Si, 9. perde Do#, 12. perde Mi’dir.
Klavyeyi ezberlemenin yolları
Önce doğal notalar, önce 6. ve 5. tel
Diyezli notaları sonraya bırakıp doğal notalarla başlayın. 6. ve 5. teller bare akorların kök notalarını taşıdığı için ilk sırada öğrenmeye değer:
- 6. tel: Mi (0), Fa (1), Sol (3), La (5), Si (7), Do (8), Re (10), Mi (12)
- 5. tel: La (0), Si (2), Do (3), Re (5), Mi (7), Fa (8), Sol (10), La (12)
Mi–Fa ve Si–Do arasındaki tek perdelik adımları bildiğinizde diğer doğal notalar iki perde arayla yerine oturur. Diyezli nota, doğal notanın bir perde tizine; bemollü nota bir perde pesine düşer.
Oktav şekilleri
Bir notayı bir telde bulduktan sonra aynı notanın bir oktav tizini iki tel atlayarak bulabilirsiniz:
- 6. telden 4. tele: iki perde yukarı. 6. tel 3. perde Sol → 4. tel 5. perde Sol.
- 5. telden 3. tele: iki perde yukarı. 5. tel 3. perde Do → 3. tel 5. perde Do.
- 4. telden 2. tele: üç perde yukarı. 4. tel 2. perde Mi → 2. tel 5. perde Mi.
- 3. telden 1. tele: üç perde yukarı. 3. tel 2. perde La → 1. tel 5. perde La.
Son iki şekildeki fazladan perde, Sol ve Si telleri arasındaki büyük üçlüden gelir. 6. ve 1. tel ise aynı perdede aynı notayı verir; aralarında iki oktav vardır.
Tek nota, altı tel
Bir nota seçin ve onu sırayla altı telde bulun. Sol için yerler şöyledir: 6. tel 3, 5. tel 10, 4. tel 5, 3. tel boş (ve 12), 2. tel 8, 1. tel 3. perde. Metronomu dakikada 60 vuruşa kurun ve her iki vuruşta bir sonraki teldeki notaya basın. Hatasız iki tur çıkardığınızda tempoyu artırmak yerine başka bir notaya geçin.
Sesli söyleyerek çalma
Her basışta notanın adını yüksek sesle söyleyin. Tab çalışırken de aynısını yapabilirsiniz: tab hangi tel ve perdeye basacağınızı gösterir ama notanın adını vermez. Tab okuma bilgisini bu tabloyla birleştirdiğinizde, tabdan öğrendiğiniz parçaları nota adlarıyla düşünmeye başlarsınız.
Günlük 15 dakikalık çalışma planı
| Bölüm | Süre | Ne yapılır? |
|---|---|---|
| Isınma | 2 dakika | Boş telleri 6’dan 1’e çalıp adlarını söyleyin: Mi, La, Re, Sol, Si, Mi. |
| Tek tel | 4 dakika | O haftanın telinde doğal notaları 0’dan 12’ye çıkıp inin, her notayı adıyla söyleyin. |
| Tek nota, altı tel | 4 dakika | Günün notasını metronomla altı telde bulun. |
| Oktav şekilleri | 3 dakika | Dört oktav şeklini birer notayla çalışın. |
| Kısa sınav | 2 dakika | Rastgele bir tel ve perde seçip notayı söyleyin, sonra tablodan kontrol edin. |
Haftalara bölerek ilerleyin: 1. hafta 6. ve 5. tel, 2. hafta 4. ve 3. tel, 3. hafta 2. ve 1. tel, 4. hafta bütün teller ve diyezli notalar. Tabloya bakmadan her telde en az beş notayı söyleyebildiğinizde bir sonraki adıma geçin. Nota çalışmasını akor ve ritim çalışmalarıyla aynı haftalık düzene yerleştirmek için gitar çalışma planı yazımızdaki tabloyu kullanabilirsiniz.
Standart dışı akortlarda tablo değişir. Örneğin 6. teli bir tam ses pesleştiren Drop D akordunda 6. teldeki her nota iki perde yukarı kayar: La artık 5. değil 7. perdededir. Klavye çalışmasını bir eğitmenin kontrolünde yapmak isterseniz Kadıköy’de birebir gitar dersi seçeneklerimize göz atabilirsiniz.