Piyano akorları, en az üç notanın aynı anda çalınmasıyla kurulur. En temel akor türü olan üç sesli akor; kök, üçlü ve beşliden oluşur. Majör akorda kökten 4 yarım ses yukarıdaki notayı, ondan da 3 yarım ses yukarıdaki notayı eklersiniz; minör akorda sıra 3 + 4 olur. Aşağıda 12 kökün majör ve minör akorlarını, çevrimleri ve 7’li akorları bulacaksınız.
Piyanoda akor nasıl kurulur?
Klavyede yarım ses, rengine bakmadan iki komşu tuş arasındaki uzaklıktır. Do majör akorunu adım adım kuralım:
- Kök notayı seçin: Do.
- Do’dan başlayarak yarım sesleri sayın: Do♯ 1, Re 2, Re♯ 3, Mi 4. Dördüncü tuş olan Mi, akorun üçlüsüdür.
- Mi’den 3 yarım ses daha sayın: Fa 1, Fa♯ 2, Sol 3. Sol, akorun beşlisidir.
- Do, Mi ve Sol’a aynı anda basın.
Minör akor için yalnız ortadaki notayı yarım ses indirirsiniz: Do–Mi♭–Sol. Kök ile beşli arasındaki uzaklık iki akorda da 7 yarım sestir; farkı üçlü yaratır. Bu tek notalık farkın müzikteki anlamını majör ve minör ne demek yazısında, akorun genel tanımını ve bir diziden derece akorlarının nasıl çıkarıldığını akor nedir yazısında bulabilirsiniz.
Beyaz tuşlarda “bir tuş atla” kısayolu doğru notaları verir ama akorun türünü söylemez. Do–Mi–Sol majör, Re–Fa–La minördür; Si–Re–Fa ise 3 + 3 yarım sesle kurulan eksik (eksilmiş) akordur. Akorun türünü her zaman yarım ses sayarak kontrol edin.
12 kökte majör ve minör akor tablosu
Tabloda her akor, sembolü ve alttan üste notalarıyla verildi. Siyah tuş köklerinde her akor için tek bir yazım seçildi: tonu daha az diyez ya da bemolle yazılan ve çift diyez ya da çift bemol gerektirmeyen ad. Bu yüzden Do♯/Re♭ satırında majör akor Re♭, minör akor Do♯ olarak yazıldı; kök aynı siyah tuştur.
| Kök tuş | Majör akor | Minör akor |
|---|---|---|
| Do | C: Do–Mi–Sol | Cm: Do–Mi♭–Sol |
| Do♯ / Re♭ | D♭: Re♭–Fa–La♭ | C♯m: Do♯–Mi–Sol♯ |
| Re | D: Re–Fa♯–La | Dm: Re–Fa–La |
| Re♯ / Mi♭ | E♭: Mi♭–Sol–Si♭ | E♭m: Mi♭–Sol♭–Si♭ |
| Mi | E: Mi–Sol♯–Si | Em: Mi–Sol–Si |
| Fa | F: Fa–La–Do | Fm: Fa–La♭–Do |
| Fa♯ / Sol♭ | F♯: Fa♯–La♯–Do♯ | F♯m: Fa♯–La–Do♯ |
| Sol | G: Sol–Si–Re | Gm: Sol–Si♭–Re |
| Sol♯ / La♭ | A♭: La♭–Do–Mi♭ | G♯m: Sol♯–Si–Re♯ |
| La | A: La–Do♯–Mi | Am: La–Do–Mi |
| La♯ / Si♭ | B♭: Si♭–Re–Fa | B♭m: Si♭–Re♭–Fa |
| Si | B: Si–Re♯–Fa♯ | Bm: Si–Re–Fa♯ |
Bir şarkı notasında C♯ yazıyorsa Do♯ / Re♭ satırındaki majör akorun (D♭) tuşlarına basarsınız: notaların adı değişir, tuşlar değişmez. Akor yazılırken nota adları birer atlanarak sıralanır: Re♭ majörün üçlüsü Mi♯ değil Fa, Do♯ minörün beşlisi La♭ değil Sol♯ olarak yazılır.
Tuş renklerine göre akor kalıpları
Tabloyu ezberlemek yerine tuş renklerinin oluşturduğu kalıplardan yararlanabilirsiniz:
- Üç tuşu da beyaz olanlar: C, F ve G majör; Dm, Em ve Am.
- Ortası siyah, iki yanı beyaz olanlar: D, E ve A majör; Cm, Fm ve Gm.
- Ortası beyaz, iki yanı siyah olanlar: D♭, E♭ ve A♭ majör; C♯m, F♯m ve G♯m.
- Kendi kalıbını izleyenler: B♭ (siyah–beyaz–beyaz), B (beyaz–siyah–siyah), F♯ ve E♭m (üçü de siyah), B♭m (siyah–siyah–beyaz), Bm (beyaz–beyaz–siyah).
Çevrimler: 1. ve 2. çevrim
Çevrim, akorun notalarını değiştirmeden en alttaki notayı değiştirmektir. Do majör akorunun üç yerleşimi şöyledir:
| Yerleşim | Alttan üste notalar | Sembol |
|---|---|---|
| Kök durumu | Do–Mi–Sol | C |
| 1. çevrim (üçlü en altta) | Mi–Sol–Do | C/E |
| 2. çevrim (beşli en altta) | Sol–Do–Mi | C/G |
La minörde aynı sıra La–Do–Mi, Do–Mi–La ve Mi–La–Do olur.
Çevrimler piyanoda elin gereksiz yere yer değiştirmesini önler. C, F ve G akorlarını kök durumunda art arda çalarsanız el her akorda kayar. Bunun yerine Do–Mi–Sol (C), Do–Fa–La (F’nin 2. çevrimi) ve Si–Re–Sol (G’nin 1. çevrimi) sırasını deneyin: el aynı bölgede kalır, Do ilk iki akorda ortaktır ve diğer notalar yalnızca birkaç tuş kayar.
Parmak numaraları iki elde de aynıdır: başparmak 1, işaret parmağı 2, orta parmak 3, yüzük parmağı 4, serçe parmak 5. Üç sesli akorlarda sık önerilen parmaklar şunlardır; el yapınıza göre küçük değişiklikler olabilir:
- Sağ el: kök durumunda 1-3-5, 1. çevrimde 1-2-5, 2. çevrimde 1-3-5.
- Sol el: kök durumunda 5-3-1, 1. çevrimde 5-3-1, 2. çevrimde 5-2-1.
7’li akorlara giriş
Üç sesli akora kökten yedili aralıktaki notayı eklediğinizde dört sesli 7’li akor elde edersiniz. En sık kullanılan üç tür şunlardır:
| Akor türü | Formül (yarım ses) | Do örneği | Sembol |
|---|---|---|---|
| Majör 7 | 0–4–7–11 | Do–Mi–Sol–Si | Cmaj7 |
| Dominant 7 | 0–4–7–10 | Do–Mi–Sol–Si♭ | C7 |
| Minör 7 | 0–3–7–10 | Do–Mi♭–Sol–Si♭ | Cm7 |
Majör 7 ile dominant 7 arasındaki tek fark en üstteki notadır: Si ya da Si♭. Sembolde yalnız “7” yazıyorsa akor dominant 7, “maj7” yazıyorsa majör 7’dir. Do majör tonunda kendiliğinden oluşan dominant 7 akoru G7’dir (Sol–Si–Re–Fa) ve genellikle C akoruna çözülür.
Dört notayı rahat çalmak için kökü sol ele verin, sağ elde üçlü, beşli ve yediliyi çalın: Cmaj7 için sol el Do, sağ el Mi–Sol–Si. Sembollerin ayrıntısı için 7’li akor nedir yazısına bakabilirsiniz.
Pop şarkılarda sık kullanılan akor dizilimleri
Popüler müzikte aynı birkaç dizilim farklı tonlarda sürekli karşınıza çıkar. Roma rakamları akorun tondaki derecesini gösterir: büyük harf majör, küçük harf minör akordur.
| Dizilim | Do majörde | Not |
|---|---|---|
| I–V–vi–IV | C–G–Am–F | The Beatles’ın “Let It Be” şarkısının kıtası bu dizilimle başlar. |
| vi–IV–I–V | Am–F–C–G | Aynı dört akor, minör akordan başlar. |
| I–vi–IV–V | C–Am–F–G | “50’ler dizilimi” olarak da bilinir. |
| ii–V–I | Dm–G–C | Cazda çoğunlukla 7’li akorlarla çalınır: Dm7–G7–Cmaj7. |
C–G–Am–F dizilimini sağ elde çevrimlerle çalarsanız el neredeyse hiç yer değiştirmez:
- C: Do–Mi–Sol (kök durumu)
- G: Si–Re–Sol (1. çevrim)
- Am: Do–Mi–La (1. çevrim)
- F: Do–Fa–La (2. çevrim)
Sol el aynı anda akorların kökünü çalar: Do, Sol, La, Fa. Dizilimin bas çizgisini ve farklı eşlik seçeneklerini akor ilerlemesi yazısında inceleyebilirsiniz.
Sağ el ve sol el için çalışma önerisi
- Sağ elle blok akor: Tablodaki akorları önce tuş renk kalıplarına göre gruplar hâlinde, kök durumunda çalın. Her akora basmadan önce notalarını yüksek sesle söyleyin.
- Sol elle kök: Sol el, orta Do’nun altındaki bölgede akorun kökünü tek nota ya da oktav olarak çalsın. Pes bölgede üç notayı sık basmak sesi bulanıklaştırır; sol elde kök ile beşli ya da oktav yeterlidir.
- Çevrimlerle bağlama: Sağ el, akor değişirken en yakın çevrimi seçsin. C–G–Am–F döngüsünü yukarıdaki yerleşimle, her akora dört vuruş vererek çalın.
- Ritim ekleme: Sol el birinci vuruşta kökü, sağ el ikinci, üçüncü ve dördüncü vuruşta akoru çalsın. Ardından akor notalarını tek tek çalarak arpej deneyin.
- Pedal: Pedal kullanıyorsanız akor değiştiği anda pedalı kaldırın, yeni akora bastıktan hemen sonra yeniden basın. Aksi hâlde iki akor birbirine karışır.
Metronomu yavaş bir tempoya kurun ve akor değişiminde vuruşu kaçırmadığınızdan emin olun. Tempoyu, geçişler temiz çıktıktan sonra artırın.