Yetenek sınavındaki kulak (işitme) testinde jüri tek sesler, birlikte çalınan iki ya da daha fazla ses, kısa ezgiler ve ritimler verir; adaydan bunları sesle ya da el çırparak geri vermesi istenir. Bazı programlarda buna solfej (notaları ses ve süre değerlerine uygun biçimde okuma) ve dikte (duyulanı notaya yazma) eklenir. Soru tipleri ve puan ağırlıkları kuruma göre değişir: örneğin İTÜ Türk Musikisi Devlet Konservatuvarı’nın 2026-2027 esaslarında eleme sınavı tek ses, çift ses, üç ses, melodi ve ritim bölümlerinden oluşuyor.
Kulak testinde sorulan soru tipleri
Aşağıdaki tablo, incelenen kılavuzlarda geçen soru tiplerini ve adaydan ne beklendiğini özetliyor. Hangi tiplerin sorulduğu ve hangi sırayla sorulduğu kuruma göre değişir.
| Soru tipi | Jüri ne yapar? | Adaydan beklenen |
|---|---|---|
| Tek ses | Piyanoda tek bir ses çalar. | Aynı sesi doğru perdeden söylemek. |
| Çift ses (aralık) | İki sesi aynı anda çalar. | İki sesi birbirinden ayırıp tek tek söylemek. |
| Üç ve dört ses (akor) | Üç ya da dört sesi birlikte çalar. | Akordaki sesleri tek tek söylemek. |
| Melodi (ezgi) tekrarı | Kısa bir ezgi çalar. | Ezgiyi aynı perdeler ve sürelerle sesle tekrarlamak. |
| Ritim tekrarı | Bir ritim kalıbını vurur ya da çalar. | Kalıbı aynı tempo ve vurguyla el çırparak ya da vurarak tekrarlamak. |
Aynı soru tipleri farklı programlarda farklı ağırlık taşır. İTÜ Türk Musikisi Devlet Konservatuvarı’nın 2026-2027 eleme sınavında 100 puanın 30’u melodiye, 25’i çift sese, 20’si üç sese, 20’si ritme ve 5’i tek sese ayrılmış; baraj 50 puan. Dokuz Eylül Üniversitesi Devlet Konservatuvarı’nın opera sınavında ikinci aşamada adaydan piyanoyla çalınan tek, çift ve üç sesleri vermesi, piyanoyla çalınan ezgileri sesle tekrar etmesi ve el vuruşlarıyla verilen ritim kalıplarını tekrarlaması isteniyor. İstanbul Üniversitesi Devlet Konservatuvarı’nın müzikal tiyatro programı duyurusunda ise ilk aşama, 1, 2, 3 ve 4 ses ile melodi ve ritim tekrarından oluşan bir duyuş sınavı.
Solfej ve dikte aşaması
Solfej, Türk Dil Kurumu’nun tanımıyla “müzik ezgilerinin nota adları ile ses ve süre değerlerine uygun bir biçimde söylenmesi”dir. Sınavda solfej, jürinin seçtiği bir ezgiyi okumak biçiminde de yapılabilir; bu da ilk görüşte okuma (deşifre) becerisi ister. İTÜ’nün kesin kabul sınavında örneğin solfej eserlerini jüri seçiyor. Dikte ise duyduğunuz ezgiyi ya da ritmi notaya yazmaktır ve kâğıt üzerinde yapılır.
Bu aşama çalgı, bestecilik ve teori programlarında karşınıza çıkabilir. MSGSÜ İstanbul Devlet Konservatuvarı’nın 2026-2027 kılavuzunda çalgı programlarının ikinci aşaması, duyuş, teori, armoni ve analiz alanlarında yazılı bir düzey sınavı. Dokuz Eylül Üniversitesi’nin lisans yönergesinde çalgı dallarının ikinci aşaması solfej, dikte, teori ve armoni sınavlarından oluşuyor. İTÜ Türk Musikisi Devlet Konservatuvarı’nın çalgı eğitimi kesin kabulünde ise yazılı teori ve solfejin yanında çalgıyla deşifre yer alıyor. MSGSÜ kılavuzu düzey sınavı için ayrıca bir “Lisans Düzey Sınavı Örneği” dosyasına yönlendiriyor; başvurduğunuz kurum böyle bir örnek yayımlıyorsa çalışmanızı o biçime göre kurun.
Teori sorularının kapsamı da kuruma göre değişir. İTÜ’nün yazılı teori sınavında Türk müziği için makamlar ve 10 zamana kadar usuller, Batı müziği için aralıklar, diziler, yedili akorlar dahil akorlar ve çözümlemeler sayılıyor. Bu kavramları sıfırdan öğrenmek için müzik teorisi rehberinden başlayabilirsiniz.
Her soru tipi için çalışma yöntemi
Tek ses ve çift ses
Bir piyano ya da piyano uygulamasıyla rastgele bir ses çalın, iki saniye bekleyin ve söyleyin; ardından tekrar çalıp kontrol edin. Çift seste önce alttaki, sonra üstteki sesi bulun; zorlanıyorsanız aralığı önce arka arkaya (melodik), sonra birlikte (armonik) dinleyin. Üçlü, dörtlü ve beşli gibi sık kullanılan aralıklarla başlayıp ikili ve yedili gibi kulağa daha sert gelen aralıklara geçin.
Üç ve dört ses
Akoru önce sesleri arka arkaya çalınmış (arpej) olarak dinleyin, sonra blok hâlinde. Blok akorda önce en alttaki ya da en üstteki sesi yakalayıp ortadaki sesleri ona göre bulun. Majör ve minör üç sesli akorlarla başlayın, dört seste yedili akorlara geçin.
Melodi tekrarı
Dört-beş sesli kısa motiflerle başlayın; her doğru tekrardan sonra ezgiyi biraz uzatın. Ezgiyi aklınızda tutmak için ilk sesi, ezginin yönünü (çıkıyor mu, iniyor mu) ve en uzun sesi hatırlama noktası olarak kullanın. Kendi sesinizi kaydedip asıl ezgiyle karşılaştırın.
Ritim tekrarı
Tek ölçülük kalıplarla başlayıp iki ölçüye çıkın; 2/4, 3/4 ve 4/4 ölçülerin yanında noktalı ve senkoplu kalıplar ekleyin. Tekrar ederken temel vuruşu içinizden sayın ya da ayağınızla hafifçe tutun; uzun seslerde ve sessiz kalan vuruşlarda hızlanmamaya dikkat edin. Tiyatro adaylarına yönelik ritim çalışmaları için kulak ve ritim çalışması yazısına da bakabilirsiniz.
Solfej ve dikte
Her gün kısa bir ezgiyi ilk görüşte okuyun: önce ritmi, sonra perdeleri, en son ikisini birlikte. Dikte için önce ölçü sayısını ve ölçü birimini, sonra ritmi, en son perdeleri yazın; ilk dinleyişte her şeyi yakalamaya çalışmak yerine iskeleti kurun.
Haftalık çalışma planı
İşitme çalışmasını haftada bir uzun oturum yerine her gün kısa sürelerle yapın. Aşağıdaki plan günde 20-30 dakikalık bir işitme çalışması için örnektir; çalgı ya da şan çalışmasının yerine değil, yanına konur.
| Gün | Ana çalışma | Kısa tekrar |
|---|---|---|
| Pazartesi | Tek ses ve çift ses | Ritim tekrarı |
| Salı | Melodi tekrarı | Tek ses |
| Çarşamba | Üç ve dört ses | Melodi tekrarı |
| Perşembe | Ritim tekrarı ve ritim diktesi | Çift ses |
| Cuma | Solfej (ilk görüşte okuma) | Üç ses |
| Cumartesi | Deneme sınavı: her soru tipinden birkaç soru, kayıtla | Hata listesini çıkarmak |
| Pazar | Dinlenme ya da dikkatli müzik dinleme | Yok |
Zorluğu artırmak için basit bir kural kullanın: bir soru tipinde art arda üç gün on sorudan en az sekizini doğru yanıtlıyorsanız bir basamak zorlaştırın; daha uzun ezgi, daha zor aralık ya da daha karmaşık ritim seçin. Sınavdan önceki son iki haftada deneme sınavlarını sıklaştırın ve soruları başka birinin sormasını sağlayın.
Sık yapılan hatalar
- Yalnızca uygulamayla çalışmak: Sınavda sesler piyanoda çalınabilir; mümkünse farklı piyanolarda ve farklı kişilerin çalmasıyla da çalışın.
- Tahmin etmek: Akordaki sesi bulamadığınızda rastgele söylemek yerine yakaladığınız sesten yola çıkın.
- İlk sesi kaybetmek: Melodi tekrarında ezginin başlangıç sesini aklınızda tutmadan söylemeye başlamak bütün tekrarı kaydırır.
- Ritimde hızlanmak: Heyecanla tempo artabilir; temel vuruşu içinizden sayın.
- Kayıt almamak: Kendi sesinizi dinlemeden hatanın perdede mi, sürede mi olduğunu ayırmak zordur.
Müzik bölümlerine hazırlığın bütün kapsamı konservatuvar müzik bölümü hazırlık sayfasında, tiyatro ve müzikal adayları için birebir çalışma konservatuvar tiyatro hazırlık dersi sayfasında anlatılıyor. Müzikal sınavının diğer aşamaları için müzikal tiyatro bölümü yetenek sınavı rehberine bakabilirsiniz.