Caz cümlesi için nefes bütçesi çıkarın
Bir caz standardının sözlerini düz metin halinde yazın ve müzikal cümle sınırlarını ölçü çizgilerinden bağımsız olarak işaretleyin. Anlamın tamamlandığı yer, uzun ünsüz kümeleri, dinamik değişim ve doğaçlama için bırakılacak boşluk ayrı renklerle gösterilebilir. Ardından cümleyi önce konuşur gibi, sonra yalnızca ritmiyle, son olarak melodisiyle deneyin. Ders hedefinizi planlarken Kadıköy’de birebir şan eğitimi programını başlangıç noktası olarak kullanabilirsiniz.
Her nefes noktasını otomatik olarak satır sonuna koymayın. Bir kelimenin anlam bağını kesen, sonraki girişi aceleye getiren veya ritmik vurguyu belirsizleştiren yerleri kayıttan belirleyin. Alternatif iki plan hazırlayın: uzun müzikal çizgiyi koruyan sürüm ve daha kısa cümlelere ayrılmış sürüm. İkisini aynı eşlik üzerinde karşılaştırın.
- Girişten önce yeterli hazırlık sessizliği bulunuyor mu?
- Cümlenin son sözcüğü hava azalınca biçimini kaybediyor mu?
- Ünsüzler ritmik başlangıcı geciktiriyor mu?
- Scat bölümündeki heceler, sözlü bölümle aynı nefes planını mı gerektiriyor?
Notlarınıza yalnızca nefes işareti değil, o nefesin müzikal görevini de yazın: yeni düşünce, dinamik dönüş veya ritmik hazırlık. Böylece plan, mekanik bir bölme yerine yorum kararının parçası olur. Benzer soruyu ele alan yazı: Şan Eğitimi Nedir? Birebir Dersin Temel Bileşenleri.
Nefesi swing aksanları ve form üzerinde dağıtmak
Caz vokalde nefes planı yalnız uzun nota tutma kapasitesi değildir; cümlenin ritmik yerleşimini ve sonraki girişin zamanını da etkiler. Senkoplu bir sözcükten hemen önce alınan nefes aksanı değiştirebilir, her dört ölçüde otomatik nefes almak ise sözün anlamını bölebilir. Plan, şarkının formu ve ritim bölümünün hareketiyle birlikte hazırlanmalıdır. Tamamlayıcı rehber: Kadıköy’de Birebir Şan Dersi: İlk Dersten Çalışma Planına.
- Lead sheet üzerinde AABA, blues veya başka form bölümlerini renkle ayırın.
- Uzun cümlelerde anlamı bozmayan ana ve yedek nefes noktaları belirleyin.
- Sözleri bas ve davul kaydı üzerinde konuşarak nefesin zamanı geciktirip geciktirmediğini dinleyin.
- Son heceyi tüketmeden bırakıp sonraki giriş için küçük bir hava payı koruyun.
Balad ile hızlı swing aynı nefes stratejisini gerektirmez; tempo yükseldiğinde kısa ve sessiz nefesler, baladda ise nota sonunun kontrollü bırakılması öne çıkabilir. Her cümlede çok büyük nefes almak gerekli değildir. Baş dönmesi, göğüs ağrısı veya olağan dışı nefes darlığında çalışma durdurulmalı; süregelen solunum güçlüğü müzik tekniğiyle açıklanmayıp uygun sağlık uzmanına danışılmalıdır.
Lead sheet üzerinde ana nefes, yedek nefes ve nefessiz bağlanacak yerler için üç farklı işaret kullanılabilir. Trio kaydıyla prova edildiğinde davul fill’i veya bas yürüyüşü bir sonraki girişi taşıyorsa işaret buna göre kaydırılır. Aynı cümleyi farklı tempolarda kaydetmek, nefes noktasının yalnız uzunluğa değil groove içindeki boşluğa bağlı olarak değiştiğini somut biçimde gösterir.