Metni eylem fiilleriyle bölümlere ayırın
Bir metni yorumlamadan önce her bölümde konuşanın karşı tarafta ne değiştirmek istediğini belirleyin. “İkna etmek”, “saklamak”, “oyalamak”, “sınamak” veya “uzlaştırmak” gibi oynanabilir bir fiil seçin. Duygu adı yazmak yerine eylem kullanmak, aynı cümlenin farklı sahne koşullarında denenmesine alan açar. Uygulamalı ders seçenekleri Foni Sanat oyunculuk programı sayfasında açıklanır.
Metni düşünce dönüşlerinin olduğu yerlerden çizgiyle ayırın. Her parçanın yanına konuşan kişi, hedef aldığı kişi, o anda bildiği bilgi, karşılaştığı engel ve seçtiği eylem fiilini not edin. Örneğin “Buraya geleceğini bilmiyordum” cümlesi şaşkınlık göstermek için değil; duruma göre zaman kazanmak, suçlamayı savuşturmak veya karşı tarafı konuşturmaya çalışmak için kullanılabilir.
- Fiil, partnerde gözlenebilir bir tepki hedefliyor mu?
- Yeni bilgi geldiğinde eylem değişiyor mu?
- Alt metin, söylenen sözcüklerin basitçe tersine çevrilmesine mi dayanıyor?
- Metindeki noktalama ile sahnedeki düşünce sınırları her zaman aynı mı?
İki farklı fiille kısa prova alın ve yalnızca partner üzerindeki hedefi değiştirin. Tonu önceden tasarlamak yerine eylemin ses ve beden üzerindeki sonucunu karşılaştırın. Sonuçları eylem fiilleriyle adlandırın. Benzer soruyu ele alan yazı: Doğaçlama ve Akıcı Konuşma Becerisi.
Metni seslendirmeden önce işlev haritasına çevirmek
Uygulamalı çözümleme, metindeki edebî terimleri sıralamakla tamamlanmaz; her bölümün dinleyici üzerinde ne yapmaya çalıştığını belirler. Konuşan kişinin kim olduğu, kime yöneldiği, hangi bilgiyi sakladığı ve cümlenin sonunda neyi değiştirmek istediği ayrı notlanır. Ardından bağlaçlar, tekrarlar, zaman değişimleri ve görüntü oluşturan sözcükler bu amaçla ilişkilendirilir. Böylece yorum, yalnız sezgiye değil metinde gösterilebilen ipuçlarına dayanır. Benzer soruyu ele alan yazı: Beden Dili, Jest ve Mimikler.
- Kutu: Yeni konu veya zaman düzlemi başladığında bölüm sınırı çizin.
- Ok: Bir düşüncenin hangi kişiye ya da nesneye yöneldiğini gösterin.
- Alt çizgi: Cümlenin sonucunu değiştiren ana sözcüğü belirleyin.
- Soru işareti: Metinde kanıtı bulunmayan yorum varsayımını işaretleyin.
İlk okuma tarafsız bir hızda kaydedilir. İkinci okumada yalnız bölüm amaçları değiştirilir; gereksiz jest, özel efekt veya aşırı duygu eklenmez. Değerlendiren kişi üç ayrı ölçüte bakabilir: düşünce geçişleri duyuluyor mu, vurgu seçimi sözdizimiyle çatışıyor mu ve yorum metinden alıntıyla savunulabiliyor mu? İki yorum arasında seçim yapılırken “daha etkileyici” gibi genel bir sıfat yeterli değildir. Örneğin karşıdaki kişiyi ikna etme amacı açıklaştıysa hangi fiil, durak veya yönelimin bunu görünür kıldığı yazılmalıdır. Çözümleme, tek doğru okuma üretmekten çok farklı yorumların kanıt gücünü karşılaştırır.
Notlar sonraki provada yeniden açıldığında, değişen yorumun hangi metin işaretine dayandığı ayrıca yazılır. Böylece yaratıcı tercih korunurken yalnız alışkanlıktan doğan vurgu ve duraklar metinsel kararlardan ayrılabilir.